Zonder een ingediende due-diligenceverklaring mag een product dat onder de EUDR valt niet op de EU-markt worden gebracht of op de markt worden aangeboden. Dat is het kernpunt: de verklaring is geen formaliteit achteraf, maar een voorwaarde die de verordening koppelt aan het moment waarop u het product invoert, verhandelt of exporteert.
Wat er daarna concreet gebeurt, hangt af van waar in de keten u zit en wat de bevoegde autoriteit in uw lidstaat constateert. De verordening zelf laat aan de lidstaten over hoe zij overtredingen sanctioneren; ze schrijft niet één vast bedrag of één vaste maatregel voor. Voor de precieze uitwerking in uw land verwijzen wij naar de officiële tekst en naar de bevoegde toezichthouder, niet naar onze eigen inschatting.
Waarom de verklaring een sleutelrol heeft
De due-diligenceverklaring (of de vereenvoudigde verklaring, afhankelijk van uw rol en de risicoclassificatie van het herkomstland) is het document waarmee u aantoont dat u de wettelijk verplichte risicobeoordeling heeft doorlopen. Zonder die verklaring in het EU-informatiesysteem ontbreekt het bewijsstuk dat een douane-instantie of markttoezichthouder nodig heeft om het product door te laten. Dat maakt het indienen praktisch onvermijdelijk voor wie onder de verordening valt, ongeacht de omvang van het bedrijf.
Of en vanaf welke datum die verplichting voor u geldt, hangt samen met uw rol in de keten en het product dat u verhandelt. Wie dat nog niet scherp heeft, kan dat in een paar vragen zelf nagaan voordat er tijdsdruk ontstaat.
Wat er praktisch kan vastlopen
Het meest directe gevolg speelt zich af bij het moment van invoer of verhandeling zelf: zonder geregistreerde verklaring kan een zending vastzitten totdat het ontbrekende document alsnog is aangeleverd. Voor een koffiebrander die op een vaste levertijd rekent, of een houthandelaar met een lopend contract, is dat het gevolg dat het eerst voelbaar wordt, los van wat een toezichthouder er verder mee doet.
Daarnaast werkt de keten zelf als controlemechanisme. Een afnemer die verderop in de keten zit, vraagt vaak om bewijs dat de verklaring is ingediend, juist omdat die afnemer zijn eigen verplichting niet kan nakomen zonder de gegevens van zijn leveranciers. Ontbreekt dat bewijs, dan is het niet ongebruikelijk dat een handelspartner de order aanhoudt of naar een andere leverancier uitwijkt, nog voordat er van overheidswege iets gebeurt.
Wat de verordening zegt over sancties
De EUDR laat de invulling van sancties aan de lidstaten. Dat betekent dat de aard en zwaarte van een sanctie kan verschillen per land, en dat wij hier bewust geen bedragen of maatregelen noemen die wij niet kunnen onderbouwen met de officiële tekst. Wat wel vaststaat: de verordening koppelt het ontbreken van een verklaring aan het niet mogen in de handel brengen van het product, en die koppeling is het uitgangspunt waar elke marktdeelnemer en handelaar rekening mee houdt.
Voor de exacte formulering en de stand van zaken in uw lidstaat is de officiële verordeningstekst het vertrekpunt; vragen over de eigen situatie horen bij een jurist of de bevoegde toezichthouder thuis, niet bij een algemene uitleg zoals deze.
Hoe u het voorkomt dat het zover komt
Het indienen van een verklaring is het sluitstuk van een proces dat eerder begint: leveranciers in kaart brengen, geodata van percelen verzamelen, de risicoclassificatie van het herkomstland nagaan en documenten vastleggen die vijf jaar bewaard moeten blijven. Wie dat proces per productstroom opbouwt, heeft op het moment van indienen geen haastwerk meer nodig.
Op de kennisbank per onderwerp staat uitgewerkt wat daarbij per grondstof en per rol komt kijken, en een overzicht van waar de informatie in een dossier vandaan komt laat zien hoe dat proces in de praktijk in elkaar zit. Blijft er een vraag hangen over wat er specifiek voor uw situatie geldt, dan is het overzicht met veelgestelde vragen vaak een snellere ingang dan de verordening zelf doorzoeken.
Wilt u eerst weten of en wanneer de verplichting tot indienen voor u begint? De gratis rollencheck geeft daar in een paar vragen een indicatie van, zonder dat u er meteen een dossier voor hoeft op te zetten.